Μαριάννα Μίσιου & Γιάννης Κουκουλάς

Το ελληνικό καφενείο ως σκηνικό της διασποράς: η περίπτωση του La Rose Blanche στο κόμικς Babel του Soloúp

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Στην ελληνική διασπορά, το καφενείο είναι χώρος συνάντησης ομοεθνών, αλλά και τόπος ενίσχυσης του κοινωνικού και πολιτισμικού πυρήνα της κοινότητας. Είναι στέκι καθημερινής συναναστροφής, κοινοτικής συσπείρωσης, ανταλλαγής πληροφοριών και διατήρησης της συλλογικής μνήμης μέσα σε ένα ξένο περιβάλλον. Στόχος της παρούσας ανακοίνωσης είναι να διερευνηθεί πώς κατασκευάζεται η εικόνα του Έλληνα και της ελληνικής κοινότητας μέσα από το (και μέσα στο) καφενείο.

Μελέτη περίπτωσης αποτελεί το κόμικς Babel του Soloúp (2025), ένα πολυεπίπεδο έργο με την αναζήτηση της προσωπικής ταυτότητας του δημιουργού του στο επίκεντρο. Οι πρωταγωνιστικοί χαρακτήρες, του εν μέρει αυτοβιογραφικού έργου, γίνονται ψηφίδες σε ένα μωσαϊκό σκηνών και προσώπων μέσα σε μια σύγχρονη, πολυπολιτισμική πόλη, αναζητώντας λεπτομέρειες και μικρές αφηγήσεις της μεγάλης Ιστορίας της μεταπολεμικής Ευρώπης. Στο έργο, σκηνικό και μέσο της ενδυνάμωσης των ανθρώπινων σχέσεων των Ελλήνων (αλλά όχι μόνο) της διασποράς αποτελεί το πραγματικό ελληνικό καφενείο La Rose Blanche στο Molenbeek, το οποίο υπήρξε γνωστό σημείο αναφοράς της ελληνικής παρουσίας στην περιοχή. Αν και το κόμικς δεν έχει ως κύριο θέμα την ελληνική κοινότητα στο Βέλγιο, περιλαμβάνει σκηνές που καθιστούν αισθητή την παρουσία της και την αναδεικνύουν στο ευρύτερο μεταναστευτικό τοπίο των Βρυξελλών.

Mε τα εργαλεία της αφηγηματολογίας, της πολιτισμικής εικονολογίας και των σπουδών κόμικς, η ανάλυση εδράζεται στη μελέτη του συγκεκριμένου καφενείου ως τόπου συνάντησης της ελληνικής διασποράς. Εξετάζονται αφενός η εικαστική και υλική του απόδοση (η διακόσμηση, τα αντικείμενα, οι μουσικές αναφορές και τα καταναλωτικά προϊόντα) και, αφετέρου, η ατμόσφαιρα που διαμορφώνεται εντός του, οι κοινωνικές σχέσεις που αναπτύσσονται, οι μορφές συνάντησης και αλληλεπίδρασης μεταξύ Ελλήνων και μη, καθώς και ο ρόλος των ιδιοκτητών και των επισκεπτών. Η ανάλυση συμπληρώνεται από συγκριτική αναφορά σε άλλα καφενεία που απαντούν σε προγενέστερα έργα του Soloúp και άλλων δημιουργών κόμικς, ώστε να καταστεί εμφανές σε τι διαφοροποιείται το καφενείο του Babel.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ

Η Μαριάννα Μίσιου είναι Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Αιγαίου, με γνωστικό αντικείμενο «Εικονιστικές αφηγήσεις και παιδαγωγική τους αξιοποίηση στη διδακτική πράξη», και από το 2024 είναι Διευθύντρια του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Παιδικό Βιβλίο και Παιδαγωγικό Υλικό». Έχει δημοσιεύσει τα βιβλία Βουβά κόμικς και εικονοβιβλία – Αφηγηματικές τεχνικές στα βιβλία χωρίς λέξεις (Καλειδοσκόπιο, 2020) και Κόμικς, από το περίπτερο στη σχολική τάξη (ΚΨΜ, 2010). Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στη θεωρία και τη διδακτική της παιδικής λογοτεχνίας, με έμφαση στις εικονιστικές αφηγήσεις και στα βουβά βιβλία.

Ο Γιάννης Κουκουλάς είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Τμήμα Επιστημών της Προσχολικής Αγωγής και του Εκπαιδευτικού Σχεδιασμού του Πανεπιστημίου Αιγαίου με γνωστικό αντικείμενο «Οπτικός Πολιτισμός και Διεικονικές Προσεγγίσεις της Τέχνης». Στα ερευνητικά και επιστημονικά του ενδιαφέροντα περιλαμβάνονται οι διεικονικές συσχετίσεις στις εικαστικές τέχνες και τις εικονογραφημένες αφηγήσεις, η αναπλαισίωση και νοηματοδότηση της εικόνας, ο οπτικός πολιτισμός και η επικοινωνία των εικόνων σε διαφορετικά περιβάλλοντα, η παραγωγή παιδαγωγικού υλικού μέσω της τέχνης, η ιδιοποίηση, προσαρμογή, διασκευή και παρωδία των εικόνων ως καλλιτεχνικές πρακτικές. Κατά το παρελθόν έχει διδάξει επί σειρά ετών, μεταξύ άλλων, στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, άρθρα του έχουν δημοσιευθεί σε επιστημονικά περιοδικά, συλλογικούς τόμους και πρακτικά συνεδρίων και έχει επιμεληθεί δεκάδες εκθέσεις τέχνης και εκδόσεις. Από το 2014 ως το 2026 ήταν συνεπιμελητής του ένθετου, Καρέ Καρέ, της Εφημερίδας των Συντακτών στο οποίο συνεχίζει να αρθρογραφεί ενώ έχει συνεργαστεί με πολλές ακόμα εφημερίδες και περιοδικά. Είναι συγγραφέας των βιβλίων Η Αναπλαισίωση του έργου τέχνης – Διεικονικές μεταμυθοπλασίες στις εικονογραφημένες αφηγήσεις (εκδ. Κάλλιπος, 2023), Ένατη Τέχνη, από το παρελθόν στο μέλλον (εκδ. ΚΨΜ, 2006), Γυναίκες στα Κόμικς, ηρωίδες για κάθε χρήση (εκδ. Futura, 2005).