Χρήστος Θεολόγος
Διδάκτωρ Λαογραφίας Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου
Διευθυντής Μουσικού Σχολείου Ρόδου
«Χορός, μνήμη και ταυτότητα: Η ερμηνευτική δυναμική του ζεϊμπέκικου ως χορο-γλωσσικού συστήματος στη μη τυπική εκπαίδευση των Ελλήνων της διασποράς. Η περίπτωση των Ελλήνων του Σίδνεϋ»
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Ο χορός όσο και η μουσική είναι ένα επικοινωνιακό μέσον, είναι ένα είδος γλωσσικού κώδικα, ο οποίος εμπεριέχει στοιχεία λεκτικής και μη λεκτικής επικοινωνίας. Κάθε κίνηση, κάθε βήμα της όρχησης (μουσική και χορός) εκφράζει μία ή περισσότερες σημασίες. Ο όρος «χορο-γλωσσικό σύστημα» χρησιμοποιείται εδώ για να περιγράψει το σύνολο των εκφραστικών μέσων του χορού (κινήσεις, ρυθμικές δομές, χωροταξικές σχέσεις, παραγλωσσικά στοιχεία, επιφωνήματα), τα οποία συγκροτούν ένα ολοκληρωμένο επικοινωνιακό σύστημα με γλωσσικές, σημειωτικές και κοινωνικές διαστάσεις. Οι κινήσεις του σώματος και τα χορευτικά σχήματα λειτουργούν ως σημαινόμενα, τα οποία εκφράζουν, παράγουν ή/και αναπαριστούν ιδέες, αξίες και κοσμοαντιλήψεις.
Η γλωσσολογική προσέγγιση στον χορό ενισχύεται μέσω της ανάλυσης του χορευτικού λεξιλογίου, δηλαδή του ρεπερτορίου κινήσεων, στάσεων, εθιμικών συνθηκών και σχηματισμών που χαρακτηρίζουν κάθε μουσικοχορευτικό δρώμενο. Στο πλαίσιο αυτό, ο χορός και ειδικά ο ζεϊμπέκικος εξετάζεται ως δομικό και ταυτόχρονα δυναμικό πολιτισμικό φαινόμενο που εγγράφεται τόσο στον χρόνο (παράδοση – μνήμη – ιστορία) όσο και στον χώρο (τοπικότητα – κοινοτικότητα – διασπορά). Παράλληλα, ο ζεϊμπέκικος εντάσσεται και στο πεδίο της πολιτισμικής επιτέλεσης (performance), όπου η ταυτότητα δεν νοείται ως προκαθορισμένη, αλλά ως αποτέλεσμα μιας πράξης: κάθε φορά που κάποιος χορεύει, επιτελεί μια πλευρά της ταυτότητάς του, του φύλου του, της καταγωγής και της ψυχικής του κατάστασης. Ο χορός γίνεται έτσι χώρος αφήγησης χωρίς λόγια, μια “σκηνή” όπου ο χορευτής σωματοποιεί το βίωμά του και εκφράζει όσα δεν μπορεί να διατυπώσει λεκτικά. Η σύγχρονη έρευνα στον τομέα της ανθρωπολογίας του χορού και της πολιτισμικής σημειωτικής έχει ήδη επισημάνει τη σημασία της ανάγνωσης του χορού ως πολιτισμικού κειμένου. Ωστόσο, η παρούσα πρόταση εστιάζει περαιτέρω στην παιδαγωγική εφαρμογή του χορο-γλωσσικού συστήματος ως εργαλείου ενσώματης μάθησης και βιωματικής προσέγγισης της πολιτισμικής γνώσης. Στόχος είναι η ανάπτυξη ενός μοντέλου πολιτισμικής αγωγής που ενσωματώνει τη σημειωτική, την ιστορική μνήμη και τη συλλογική έκφραση, δίνοντας έμφαση στην ενεργό συμμετοχή των εκπαιδευόμενων.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
O Χρήστος Θεολόγος, είναι διδάκτορας Λαογραφίας του Παιδαγωγικού Τμήματος Δημοτικής Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου Αιγαίου και εκπονεί μεταδιδακτορική έρευνα στο ίδιο τμήμα με θέμα: «Χορο-γλωσσικά συστήματα και συμβολισμοί των Μικρασιατών προσφύγων: Ενδεικτική μελέτη παιδαγωγικής ενσωμάτωσης στη μη τυπική εκπαίδευση». Από το 1988 υπηρετεί ως εκπαιδευτικός σε σχολεία της Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, ενώ σήμερα υπηρετεί ως Διευθυντής στο Μουσικό Σχολείο Ρόδου. Παράλληλα, δραστηριοποιείται για περισσότερα από 40 χρόνια σε φορείς και οργανώσεις που σχετίζονται με τον λαϊκό πολιτισμό και τις τέχνες. Τα επιστημονικά του ενδιαφέροντα επικεντρώνονται στο πεδίο της ελληνικής παραδοσιακής μουσικής και του χορού και της αξιοποίησής τους στην εκπαίδευση. Δραστηριοποιείται επίσης στο χώρο των πολιτιστικών συλλόγων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, ενώ ασχολείται με την καταγραφή έρευνα και μελέτη του μουσικοχορευτικού φαινομένου του Αιγαιακού Πολιτισμού με έμφαση στους χορούς των Ελλήνων Προσφύγων από τη Μικρά Ασία και των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου. Έχει συμμετάσχει ως εισηγητής σε επιστημονικά συνέδρια και χορολογικές συναντήσεις, στην Ελλάδα, σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες και στην Αυστραλία. Έχει συντάξει επίμετρα και εισαγωγικά κείμενα σε ένθετα ψηφιακών εκδόσεων. Έχει συμμετάσχει σε εκπομπές χορολογικού ενδιαφέροντος σε εθνικά και τοπικά κανάλια, ενώ ήταν υπεύθυνος για τη διδασκαλία και παρουσίαση ελληνικών παραδοσιακών χορών στην Εκπαιδευτική Τηλεόραση (ΕΡΤ – ΥΠΑΙΘ).
